Read God's Word: the Bible

  • What does this tell you about God?
  • What does this tell you about Jesus?
  • What does this tell you about people?
  • If this is true, what difference would it make in your life?
  • Who are five people who you can share your discoveries with?

Luke 9:1-62

1Tↄ. Sahanseaa Yisa ŋↄn daa ti booli u nyaandↄliba piiya ni ayi la n-la'am taaba, u daa ti ba soori ni ba mari yiiko ni fukumsi zaŋŋi n-kyaŋŋi arizimbeeri yɛla, ka tibri dooru balibu kam. 2U daa tum ba ni ba yi nti mooli Naawunni naam lahabaari, ka tibi baaridima. 3Ka u daa yɛli ba, ni, "Ya di zaŋŋi bunseelli ya sↄkyɛnni maa ni: yan di zaŋŋi zangbeaa bee booriga, bee bundirigu, bee ligri, bee bunyeera ayiyi. 4Ya yi kur ti paai yiri seaa, ya kpeema ka bɛ bɛni halli nti yi tiŋŋa maa ni. 5Niriba yi bu deaai ya, yan yiiri tiŋŋa maa sahanseaa la, ya kpaasim ya napↄntam m-basi, ka di leebi din wulisiri ban bɛ seem n-gyanni ba." 6Ka dizugu ba daa yi soori n-kyaŋŋi n-gyili tinkpansi ni, m-moonni lahabasuŋŋu maa ka tibri dooru balibu kam, lugri kam zaa. 7Ka dizugu niriba daa yɛtti, ni, Gyↄni Kↄsuura n neaai kum ni, ka seeba yɛtti, ni, Ilaygya n labi na, halli seeba gba daa yɛtti, ni, kurimbuni sa anabisↄ n labi u nyↄvuri ni na. Ka NaaHɛroodi Tɛtirakyi la ŋↄn daa baŋŋi lala, ka wum dinkam zaa niŋni maa, di daa gyɛri u pam ka u daa yɛli, "Man daa fikki Gyↄni zugu, ka ŋↄni yɛla ka n laa n-wumni wa?", ka u daa kur kpaŋŋni u maŋŋa ni u ti nya u. 10Tuumudima maa ŋↄn daa ti labi na, ba daa yɛli Yisa ban daa niŋi seem zaa. Ka u daa zaŋŋi ba ka ba foaai ba mammansi n-kyaŋŋi tinseaa ban boonni Bɛtsaida la. 11Amaa zama maa daa baŋŋi ŋↄn bɛ luginseaa ka dↄlisi u nↄba. Ka Yisa daa deaai ba ka tↄ'asi n-ti ba zaŋŋi n-kyaŋŋi Naawunni naam maa yɛla. U daa laa n-tibi bankam zaa daa boori tippu. 12Tↄ; ka wuntaŋŋa ŋↄn daa ti kabgi u nyaandↄliba piiya ni ayi maa daa kyɛ u saani na n-yɛli u, "Tim niriba maa soori ka kyɛ ka ba wurim n-kpɛ tinkpanseesi an gyiligi kpa maa ni, ni tiŋŋa maa zaa ni, nti bↄ bundirigu n-di, ka nya goom ziiya, dama moo ni ka ti bɛ ni maa." 13Ka Yisa daa labsi n-yɛli ba, ni, "Ya tim ba bunseelli ka ba di."; ka ba labsi n-yɛli u, "Ti ka diibu m-paasi paanukpila anu, ni zaasim ayi kↄkↄa. See ka ti kyaŋŋi nti da bundirigu na n-ti niriba pam wa zaa." Zama maa ni dↄppa mun daa paai niriba tusa anu. 14Ka Yisa daa yɛli u nyaandↄliba maa, ni, "Kyɛ ka niriba maa zinni ninvugu pisinunu." 15Ka ba daa niŋi lala, ka sↄkam zaa zinni tiŋŋa. 16Ka u zaŋŋi paanu anu ni zaasim ayi maa n-gↄsi saazugu ka puusi Naawunni ka purigi bundirigu maa. Ka yi zaŋŋni di n-tiri u nyaandↄliba maa ni ba tↄtti niriba maa. 17Di saha maa ba zaa daa diya n-tigi, ka nyaandↄliba maa daa la'asi dikyɛba an kpalim la m-paali peeri piiya ni ayi. 18Tↄ. Dindahinseaa Yisa daa ti bɛ ni, ŋↄn ni u nyaandↄliba maa, ka u daa susiri la Naawunni u kↄkↄa; ka u daa boosi u nyaandↄliba maa, ni, "Ba yɛtti, ni, man nyɛ la ŋↄni?" 19Ka ba labsi n-yɛli u, ni, "Ninvugseeba yɛliya, ni, i nyɛ la Gyↄni Kↄsuura; ka baseeba mun yɛliya, ni, i nyɛ la Ilaygya, halli ka seeba mun yɛli, ni, i nyɛ la kurimbuni sa anabisↄ ŋↄn labi u nyↄvuri ni na." 20Ka Yisa labsi m-boosi ba yaasa, ni, "Ka yarima mun teesiya, ni, n nyɛ la ŋↄni?"; ka Piita gyɛrigi n-yɛli, "I nyɛ la Masiiya - sↄ Naawunni ŋↄn tum na la." 21Ka Yisa daa kpamsi ba pam ni ba di yɛli sↄ, ni, u nyɛ la Masiiya maa. 22U daa laa n-yɛli ba m-paasi, ni, "See ka man Ninsaala Biiya di wahala pam. Tiŋŋa wa kpamma maa nin za'asi ma, ban ni gyeeŋŋu toondaandima ni karimbadima gba. Ba nin ku ma, ka daba ata daari n nin neaai kum ni n-labi n nyↄvuri ni." 23Ka Yisa daa yɛli ba m-paasi, ni, "Ŋↄnkam boori ni u dↄli ma, see ka u za'asi u maŋŋa ka zaŋŋi u kum dↄpulli n-ziiri beoo kam n-dↄli ma. 24Dama ŋↄnkam zaa yi boori u nyↄvuri maa nin kↄŋŋi ka; ŋↄn mun yi sakki ni u kↄŋŋi u nyↄvuri, mani zugu, ŋↄna n nyɛ sↄ ŋↄn nin nya nyↄvuri. 25Nira yi di duniya zaa ka kↄŋŋi u nyↄvuri, bee sa'amni ka, di suŋŋi u la wula? 26Ninvugsↄ yi zↄri vi man ni n yɛligu maa zugu, ŋↄna zugu Ninsaala Bii maa nin ti zↄ vi, sahanseaa u yi mari u gyirima n-kyɛ na, ni u Ba gyirima, ni malaakadima zaa m-paasi u zugu. 27Yɛlimaŋni ka n yɛliya, ni, ninvugseeba bɛ yarima ban zɛya wa ni ka ku kpi pↄi, ka naayi nya Naawunni naam." 28Tↄ. Yisa ŋↄn daa tↄ'asi lala nyaaŋŋa, di daa niŋi kaman daba anii ka u daa zaŋŋi Piita, ni Gyↄni, ni Gyeemsi m-paasi u zugu, ka ba daa du zoori maa zugu ni ba ti susi Naawunni. 29Ka Yisa ŋↄn daa ti susiri maa, u nindaa daa takkiya, ka u sutura neaai, nyain, kaman saa nya'asigu. 30Ka ba daa nya ka dↄppa ayi daa yi na n-la'am n-tↄ'asiri ni Yisa - Musa ni Ilaygya n daa nyɛ ba. 31Ba daa neaari ni veelim ni gyirima pam, ka ba yɛttↄ'a daa nyɛ la zaŋŋi n-kyaŋŋi Yisa ŋↄn nin paai Gyɛrusalɛm nti ka ni seem yɛla. 32Di saha maa ka goom daa gbaai Piita ni u taaba maa: amaa ban daa ti neaai, ba daa nya Yisa gyirima veelim; ka nya dↄppa ayi maa, ka ba kpalim n-zɛ u luga ni. 33Ka niriba ayi maa ŋↄn daa ti ya n-ŋmaligi n-kyaŋŋi ka kyɛ Yisa sahaseaa maa, Piita daa yɛli u, "N Daana, ti kpa wa beesigu veela! Kyɛ ka ti ti suga ata - i dinni yinni, ni Musa dinni, ni Ilaygya mun dinni yinni." (Piita daa bu mi ŋↄn yɛtti seem maa gbinni). 34Ka Piita ŋↄn daa kur kpalim n-tↄ'asiri lala maa sangbana di sigi na n-lim ba, ka dabeem daa gbaai ba pam ban daa kpeeri sangbana maa ni zugu. 35Ka kukↄri daa yi sangbana puuni na n-yɛtti, ni, "M bii nŋↄ, ŋↄna ka n gaŋŋi: ya wumma u noori!" 36Ka kukↄri maa ŋↄn daa ti tↄ'asi n-naai, ba nya ka Yisa kↄkↄ n kpalim n-zɛya. Ka ba daa zaŋŋi yɛlli maa n-sina, ka daa bu yɛli ban daa nya seelli maa yɛla n-ti sↄa. 37N-neaai beoo ka ba daa sigi zoori maa zugu na, ka daa paai zama pam ziiya. 38Ka niriba maa ni doo yinni daa kaasi m-booli, ni, "N Karimba! N susiri i ni, ni, i gↄsi m bii wa n-ti ma, dama n ka bisↄ m-paasi u zugu. 39I bu nya arizimbeoo ŋↄn zi u zugu n-yisigri u seem? U yi ti bɛ m-bɛ n-kaasi pam, ka arizinni maa darigi u halli ka nantoori fufukku ti yiiri u noori ni na, n-kur mugsiri u ka ku sakki ni u basi u. 40Ka m pun susi i nyaandↄliba wa, ni, ba karima arizimbeoo maa m-basi, ka ba bu nyaŋŋi." 41Ka Yisa gyɛrigi n-yɛli, "Ah! Ya zuna niriba wa n kur nyɛ bungↄlima, ka ku sakki yɛdda niŋbu! Daba ala ka mani ni yarima nin la'am m-bɛ ni, bee daba ala ka n ya toaai n-di ya sugru? Mari i bii maa n-kyɛ kpa na!" 42Ka ŋↄn daa mari bii maa n-kyɛnni Yisa saani na, arizimbeoo maa daa lusi u tiŋŋa ka darigi u. Ka Yisa daa tasi arizinni maa zugu ka kyɛ ka bii maa kpaŋŋi, ka u zaŋŋi u n-labsi n-ti u ba maa. 43Ka di daa niŋi niriba maa alahazibu zaŋŋi n-kyaŋŋi Naawunni ŋↄn galisi seem. 44Tↄ; ka zama maa ŋↄn daa kur teesiri Yisa ŋↄn daa tumni alahazibu tunseelikam zaa yɛla maa, u daa yɛli u nyaandↄliba maa, ni, "Ya kyɛ ka yɛttↄ'aseaa man ya tↄ'asi wa kpɛ ya tuba ni suŋŋa: ba nin zaŋŋi man Ninsaala Biiya n-niŋi ninsaalidima nuu ni." 45Amaa ba daa bu baŋŋi Yisa ŋↄn daa yɛli seem maa gbinni, ka di daa sↄ'ai ni ba saani, ka ba daa kↄŋŋi di baŋŋni zaa. Ka ba mun daa bu boosi u m-baŋŋi, dabeem ŋↄn daa mari ba maa zugu. 46Yisa nyaandↄliba maa daa ti ŋmeeri la taaba nangbankpeemni ni ba baŋŋi ŋↄn gaari u kpeaa ba puuni. 47Ka Yisa daa baŋŋi ba sufu ni teesa, ka u booli bibila na n-zaŋŋi u n-zaali n-tabli u mammaŋŋa, ka yɛli ba, ni, 48"Ŋↄnkam deaari bibila wa tataabu man yuuri zugu deaari la mani, ka ŋↄnkam mun deaari ma deaari la Ŋↄn tum ma na maa. Dinŋↄna ŋↄn poora ya zaasa ni, di daama gaari ya zaa." 49Ka Gyↄni daa yɛli Yisa, "N Daana, ti da nya sↄ ka u mari i yuuri n-katti arizimbeeri, ka ti bu sakki ni u tum lala, ŋↄn bu tabli ti la'aŋŋu n-dↄla zugu." 50Amaa ka Yisa yɛli u, ni, "Di za'asiri u, dama ŋↄnkam bu zabri ya n nyɛ ŋↄn zɛ ya nyaaŋŋa." 51Tↄ. Yisa saazugu lappu saha ŋↄn daa ti paai na, u daa gbaai la Gyɛrusalɛm kyɛnni ni nimbiri moaa. 52Ka u daa tum tuumudima ni ba daŋŋma u tooni. Ka dizugu u tuumudima maa daa paai Samɛrii tinkpanseaa puuni nti maali siri zaa n-guri u. 53Ka tinkpaŋŋa maa dima daa ti za'asi, ni, ba ku deaai u, ŋↄn bɛ soori n-kyɛnni Gyɛrusalɛm maa zugu. 54Ka u nyaandↄliba wa, ban yuya boonni Gyeemsi ni Gyↄni la, ŋↄn daa wum lala maa, ba daa boosi Yisa, ni, "Ti Dugma, i boori ni ti kyɛ ka bugum yi saazugu na nti di ba, bee?" 55Ka Yisa daa ŋmaligi n-tasi ba zugu; 56ka ba daa doaai n-gaari m-paai tinkpanseaa nti gbɛ bɛni. 57Yaasa, Yisa ni u nyaandↄliba maa ŋↄn daa ti bɛ soori zugu n-kyɛnna, dↄsↄ kyɛ na nti yɛli u, "N nin dↄli i n-kyɛnni luginseelli kam zaa." 58Ka Yisa yɛli u, "Yↄbaasi mari la vↄya n-kpeera, ka niinsi mun mari la teeri n-tↄmna, amaa man Ninsaala Biiya ka luginseaa man nin zaŋŋi n zugu n-dooli gba." 59Ka Yisa daa laa n-yɛli dↄsↄ, ni, "Dↄli ma!", ka di daama yɛli u, ni, "Kur kyɛ ka n kuli ka m ba yi ti kpi ka n sↄ'ai u pↄi ka naayi kyɛ na n dↄli i." 60Amaa ka Yisa daa yɛli u, "Kyɛ ka kpiimma sↄ'ari ba kpiintaaba: nyin muna - kyɛma nti moonni Naawunni naam mooligu." 61Ka sↄ mun daa ti laa n-kyɛ na nti yɛli Yisa, ni, "N Daana, n nin dↄli i, amaa kyɛ ka n kuli n-kyeoosi n yiri dima pↄi, ka naayi kyɛ na n-dↄli i." 62ka Yisa yɛli u, ni, "Ninvugsↄ ŋↄn zaŋŋi u nuu n-gbaai kuuri ka laa n-gↄsiri u nyaaŋŋa bu sumni Naawunni naam beebu ni."
Read More