Read God's Word: the Bible

  • What does this tell you about God?
  • What does this tell you about Jesus?
  • What does this tell you about people?
  • If this is true, what difference would it make in your life?
  • Who are five people who you can share your discoveries with?

Luke 1:1-80

1M Ba Tiyↄfiluusi :- Niriba pam daa kpaŋŋi ba mansi n-sↄbi lahabaari zaŋŋi n-kyaŋŋi din daa niŋi ti saani. 2Ba daa sↄbi yɛttↄ'a maa hoo niriba ŋↄn daa yɛli ti seem maa, ninvugseeba ban daa bɛ di piiligu ni ka nya din daa niŋi la, nti leebi ban moonni lahabaari maa. 3Lala zugu man gba daa teesi, ni, di sumni ni n sↄbi yɛla maa deede n-ti i. Man pun dↄli bunseelli kam zaasa balabala halli nti kyɛ ka i baŋŋi din siri nyɛ yɛlimaŋni zaŋŋi n-kyaŋŋi yɛliseesi ban daa wulisi i la zaa. 5Tↄ. Sahanseaa ka NaaHɛroodi ŋↄn daa nyɛ Gyuudii tingbaŋŋu naaba la, dↄsↄ n daa bɛ ni, ka u yuuri boonni Zakariiya. Ban maanni maaligu n-tiri Naawunni la yinni n daa nyɛ u, ka daa yi la maalimaanniba zuliyaseaa ban daa boonni Abaigyadima la ni na. Ka u pↄ'a gba daa nyɛ la Aruuna za'anↄri ni pↄ'a, ka u yuuri boonni Ilizabɛti. 6Ka babayi maa zaa daa nyɛ la ninvugsuma Naawunni saani, ka daa dↄli ti Dugma Naawunni zaaligu soori ni u kaya zaa, ka ka galinsi. 7Amaa ba daa ka biiya, dama Ilizabɛti daa nyɛ la kundↄ'ara. M-paasi yaasa, babayi maa zaa daa laa n-kurigi ni pam. 8Dahinseaa ka di daa ti paai ŋↄn Zakariiya ni u ya'ari dima ni ba tumni ba tuma n-tiri Naawunni ba maalimaanniba soori ni, ka ba daa yiisi u ni u kpɛ ti Dugma Naawunni Gyeeŋŋu Duu maa ni, ni u ti nyoaai turaali zum. 10Ka daadam maa zaa daa zɛ dundↄŋŋu maa ni n-susiri Naawunni lala turaali zum nyoaari saha maa. 11Ka ti Dugma malaaka daa yi Naawunni saani na, nti zɛ turaali zum maa nyoaari zii nudirigu ya'ari. 12Ka Zakariiya ŋↄn daa nya malaaka maa, u daa yirigi ni, ka dabeem gbaai u. 13Ka malaaka maa daa yɛli u, "Zakariiya, di zↄri dabeem, dama Naawunni daa pun wum i susigu, ka i pↄ'a Ilizabɛti nin ti dↄ'ai bidibga n-ti i, ka i nin ti puri u yuuri Gyↄni. 14I nin ti mari sufupeelli ni sufumaasim pam i bii wa zugu, ka niriba pam gba nin ti mari sufupeelli u dↄ'am maa zugu. 15Dama u nin ti niŋi ninvugtitaari ti Dugma Naawunni soori ni. Ka u ku ti nyu dazeoo bee dapeelli, ka Naawunni Vuusim Sii Kasi nin ti kyɛnni u zugu ni na halli u dↄ'am saha zaŋŋi n-kyɛnna. 16U nin ti kyɛ ka ya Izraɛli dima pam nin ti ŋmaligi n-labi ya Dugma Naawunni saani. Ka u nin mari siiya ni yiiko hoo anabi Ilaygya ŋↄn daa mari seem la, 17nti zaŋŋi anabi Ilaygya sii maa ni u yiiko gba n-daŋŋi Naawunni tooni na. U nin kyɛ ka yaseeba ban nyɛ yaadima la sufu ti labi m-pɛligi ba ya'ansi zugu, ka kyɛ ka tuppuwumni dima ti takki n-nya yɛm hoo ninvugseeba ban wumni Naawunni noori ŋↄn mari seem la, ka laa n-kyɛ ka niriba maali siri n-guri ti Dugma." 18Ka Zakariiya daa yɛli malaaka maa, "N kurigiya ni, ka m pↄ'a gba kurigi. Ka wula ka n nin toaai n-niŋi dinŋↄ yɛdda?" 19Ka malaaka maa daa labsi n-yɛli u, "Mani n nyɛ Gyeebriyɛli, sↄ ŋↄn bɛ Naawunni tooni la. Ka ŋↄn Naawunni n tum ma na, ni n ti tↄ'asi i ka zaŋŋi lahabasuŋŋu wa n-ti i. N yɛttↄ'a maa saha yi ti paai, di nin niŋi lala. Amaa i bu niŋi di yɛdda, 20ka dizugu i ya leebi la zↄligu zuna wa, ka ku laa n-tↄ'asi halli ka di saha maa ti paai." 21Ka niriba maa daa guusiri Zakariiya, ka di ti gyɛri ba ŋↄn yuui Naawunni Duu maa ni zugu. 22Ŋↄn daa ti yi na, u daa bu nyaŋŋi n-tↄ'asi n-ti ba. Ka ba baŋŋi, ni, ŋↄn bɛ Duu maa ni maa, u nya la zii. Ka u yi mari la u nuusi n-tↄ'asiri m-bugsiri ba, ka yi kpalim n-kↄŋŋi yɛttↄ'a. 23Ka di daa niŋi dabsiseesi ka u maaligu tuma dabsa daa ti naai, ka u daa kuli u yiri. 24Dinŋↄ nyaaŋŋa ka u pↄ'a Ilizabɛti daa gbaai puuwa, n-sↄ'ari u maŋŋa niriba saani halli nti paai u gↄya anu daari, 25n-yɛtti, ni, "Pampaŋŋↄ ti Dugma yi teaai n yɛla, ka niŋi ma nŋↄa, ni u yiisi ma vi ni niriba saani." 26Tↄ; ka Ilizabɛti puu maa gↄya ayoobu saha, Naawunni daa tum u malaaka Gyeebriyɛli maa ka u kyaŋŋi tinseaa kan bɛ Galilii tingbaŋŋu ni, ka ka yuuri boonni Nazarɛti la. 27Ka u kyaŋŋi pↄ'asarisↄ saani, ka pↄ'a maa mun yuuri boonni Mariama. Pↄ'asariga maa daa na zi n-dooni ni doowa, amaa ba daa pun basi nangbambasiri, ni, u nin kuli dↄsↄ ŋↄn yuuri boonni Gyoosɛfi, ka u mun nyɛ NaaDauda za'anↄri biiya. 28Ka malaaka maa daa ti paai Mariama saani na, nti yɛli u, ni, "M puusiri i ni, nyin pↄ'asↄ Naawunni ŋↄn suŋŋi pam wa! Ti Dugma Naawunni bɛ i saani." 29Ŋↄn daa puusi u seem maa daa gyɛri u pam, ka u birisiri di gbinni ŋↄn nyɛ seela. 30Ka malaaka maa daa yɛli u, "Mariama, di zↄri dabeem, ka i nya zugsuŋŋu Naawunni saani. 31Wumma! I nin gbaai puuwa n-dↄ'ai bidibga, ka i nin ti puri u yuuri Yisa. 32U nin ti mari tibsim, ka ba nin ti boonni u la Naawunni Ŋↄn Ka Kpeaa biiya. Ka ti Dugma Naawunni nin ti zaŋŋi naam n-diisi u, u yaaba NaaDauda ŋↄn daa di naseebu la. 33Ka u nin ti di naam n-su ya yaaba Yaakubu butiri, halli ni saha din ka tↄriga, ka u naam maa ku ti mari naari." 34Ka Mariama daa yɛli malaaka maa, "N na zi n-dooni ni doowa. Ka wula ka dinŋↄ nin toaai n-niŋi?" 35Ka malaaka maa daa labsi n-yɛli u, "Naawunni Sii Kasi Vuusim nin sigi i zugu na, m-bɛ i ni, ka Naawunni Ŋↄn Ka Kpeaa wa yiiko nin ti bɛ i saani. Dizugu nyin ti ya dↄ'ai bikasi sↄ maa, ba nin ti boonni u la, ni, 'Naawunni Biiya'. 36Baŋŋma i dↄ'ara Ilizabɛti yɛla: ammi, ba daa bu boonni u, ni, kundↄ'ara? Tↄ: ŋↄn mun mari bidibga puuwa, ni ŋↄn kurigi maa zaa yↄri, ka ka gↄya ayoobu nŋↄa. 37Dama sɛseelli bu tↄ n-nyaŋŋi Naawunni yiiko." 38Ka Mariama daa yɛli u, "Ti Dugma n su ma. Kyɛ ka di niŋi ma hoo nyin ŋↄn yɛli seem maa." Ka malaaka maa daa bakki n-kyaŋŋi ka kyɛ u. 39Tↄ. Di saha maa ka Mariama daa yisigi n-kyaŋŋi yoomayooma n-kyaŋŋi zↄya ni, nti paai tinseaa kan bɛ Gyuudii tingbaŋŋu ni la. 40M-paai bɛni nti kpɛ Zakariiya yiri m-puusi Ilizabɛti. 41Ilizabɛti ŋↄn daa wum Mariama puusigu maa, bii maa daa damni u puuri ni, ka Ilizabɛti paali ni Naawunni Sii Kasi. 42Ka u daa tasi n-yɛli pampam, ni, "Nyini m mari zugsuŋŋu n-gaari pↄ'aba zaa, ka bisↄ ŋↄn bɛ i puuri ni maa gba mari la zugsuŋŋu! 43M mun nyɛ la ŋↄni, halli ka n Dugma maa ma kyɛ n saani na wa? 44Man ŋↄn kur wum i puusigu maa, bisↄ ŋↄn bɛ m puuri ni wa damni ni sufupeelli zugu. 45I niŋi yɛdda, ni, ti Dugma ŋↄn tↄ'asi seelli n-ti i la siri nin niŋi yɛlimaŋni, ka di zugu nyini n nyɛ sufumaasim daana." 46Ka Mariama yɛli :- "N tibgri ti Dugma n sufu ni, 47Ka Naawunni ŋↄn tuligi ma la zugu ka n sufu pɛligi pam. 48Dama u teaai u daabri tarintiri yɛla. Ka zuna zaŋŋi n-kyɛnna, Zamaana zaa nin ti boonni ma sufumaasim daana; 49Dama Yiiko Zaa Daana tum tunkara n-ti ma, Ka u yuuri n nyɛ kasi. 50Ka ban zↄri u la muna - Ban ka ŋↄn mun zↄri ba namboo saha kam. 51U zaŋŋi u nuu ni yiiko n-ŋmɛ karimbaani dima maa - Ba teesibeeri nin wurim m-basi. 52U yiisi la nadima ba naama ni, Ka tibgri tarimma. 53U zaŋŋi bunsuma n-diisi kↄm ŋↄn mari seeba maa, Ka kari bundaandima ka ba bakki ni nuzaala. 54U suŋŋi u daaba Izraɛli dima, Ka teaai ti yɛla n-zↄ ti namboo; 55Hoo ŋↄn daa yɛli ti yaadima seem la. U zↄ Ibrahim ni u nyaaŋŋa dima namboo Halli ni saha din ka naari." 56Ka Mariama daa kpalim m-bɛ Ilizabɛti saani n-niŋi kaman gↄya ata, ka laa n-labi n-kuli u yiri. 57Ka Ilizabɛti dↄ'am saha ŋↄn daa ti paai, u daa dↄ'ai bidibga. 58Ka u ziziitaaba ni u dↄ'ariba daa wum, ni, ti Dugma zↄ u namboo pam, ka ŋↄn ni ban zaa daa mari sufupeelli. 59Bii maa dabsa anii daari ka ba daa la'am na ni ba gunni u ka puri u yuuri. Ba daa ya zaŋŋi la u ba Zakariiya yuuri m-puri u, 60ka u ma Ilizabɛti mun daa za'asi ka yɛli, ni, "U yuuri nin boonni Gyↄni." 61Ka ba daa labsi n-yɛli u, ni, "Ay! - I dↄ'arisↄsↄ ka ni ka u yuuri boonni Gyↄni." 62Ka daa mari ba nuusi m-bugsiri m-boosiri u ba, ni, u boori bii maa yuuri boonni la wula? 63Ka u daa susi bunni n-sↄbi, ni, "Bii maa yuuri nyɛ la Gyↄni." 64Ka di daa gyɛri ba zaa. Di saha maa ka Zakariiya zilimni daa di lakki ka u yi tↄ'asiri m-pɛ'ari Naawunni. 65Ka dabeem daa gbaai ba ziziitaaba maa zaa, ka niriba zaa daa kur diri taaba azama n-tↄ'asiri yɛla wa Gyuudii zↄya tinsi zaasa ni. 66Ŋↄnkam zaa daa wum yɛla maa daa zaŋŋi a n-niŋi u sufu ni ka teesiri, ni, "Bii wa lee n ti ya nyɛ la ninvugbↄa?" Dama Naawunni yaa n daa bɛ u ni. 67Ka u ba Zakariiya daa paali ni Vuusim Kasi maa, ka tↄ'asi anabitiri ni, n-yɛtta :- 68"Ti pɛ'ari ti Dugma, Izraɛli Naawunni, Dama u suŋŋi ti n-yiisi ti wahala ni. 69Ka u daa bↄ tuliginsim daana n-ti ti na, Dauda za'anↄri biiya - Naawunni ŋↄn daa su NaaDauda maa. 70Naawunni daa pun wulisi ti u yɛla, U daa kyɛ ka u anabidima daa yɛli ti, Yuuma an gaari la ni - Ninvugsuma n daa nyɛ ba! 71Ni, u nin tuligi ti ti dindima ni, Ka yiisi ti ban yaai ti zaa nuu ni. 72Naawunni n daa pↄ noori n-ti ti yaaba Ibrahim, Ni, u nin yiisi ti ti dindima nuusi ni, Ka kyɛ ka ti gyeemni u ka dabeem ka ti: Ka ti niŋi ninvugsuma m-bɛ u tooni kasikasi, Halli ni ti nyↄvuri tↄriga. Dizugu ka u daa zↄ ti yaadima namboo, Ka daa bu tam u yɛlisuŋŋu ŋↄn nyɛ seem maa. 76M biiya, ba nin ti boonni i la Anabi - Anabi n-ti Naawunni Ŋↄn Ka Kpeaa. Dama i nin ti daŋŋi ti Dugma Naawunni tooni M-maali u sↄya n-ti u. 77I nin wulisi u niriba yɛm, Ni ba nin baŋŋi tuliginsim ŋↄn nyɛ seem: Ni, Naawunni nin kyɛ ba taalli m-pɛŋŋi ba, 78Dama Naawunni zↄ ti namboo pam. Ka u kyɛ ka neesim yi saazugu n-kyɛ ti saani na, 79N-neaai tirim ban bɛ zibsim ni, ni kum puuni, Ka zaŋŋi nangbanyinni ni sufudoaa soori N-wulisi ti nↄba." 80Tↄ. Ka bii maa daa zoaai na, m-mari sufukpeemni, m-bɛ moo ni halli ni dahinseaa ŋↄn daa ti zaŋŋi u maŋŋa n-wulisi n-ti Izraɛli dima la.
Read More