Read God's Word: the Bible

  • What does this tell you about God?
  • What does this tell you about Jesus?
  • What does this tell you about people?
  • If this is true, what difference would it make in your life?
  • Who are five people who you can share your discoveries with?

Luke 22:1-71

1Tↄ. Bundiripaalli Kyuu saha daa pↄtta, ban boonni Yakki-n-Gaari la. 2Ka gyeeŋŋu kpambaya ni zaaligu karimbadima maa daa boori sↄseaa ban nin zaŋŋi n-gbaai Yisa, amaa ba daa zↄri zama maa dabeem. 3Di saha ka Sintaani daa kpɛ Yisa nyaandↄlisↄ sufu ni. Nyaandↄliba piiya ni ayi maa ni yinni n daa nyɛ u, ka u yuuri boonni Gyuudasi Isikariyↄti. 4Ka u daa kyaŋŋi gyeeŋŋu kpambaya maa ni Gyeeŋŋu Yiri Pirinsi toondaandima saani nti tↄ'asi ŋↄn nin niŋi seem n-figsi Yisa n-niŋi ba nuusi ni. 5Ba sufu daa maaya ŋↄn daa yɛli ba lala yɛttↄ'a maa zugu, ka ba daa sakki ni ba ya n-ti u la ligri dizugu. 6Ka Gyuudasi daa sakki lala, ka daa piili m-boori sↄseaa ŋↄn nin dↄli n-zaŋŋi Yisa n-ti ba, ka di bɛ luginseaa ka zama maa ŋↄn ka ni. 7Kyuu maa dabsiri daa paai na, peesi kↄribu dabsiri maa, 8ka Yisa daa tum Piita ni Gyↄni n-yɛli ba, "Ya kyam nti sɛ'asi Yakki-n-Gaari Kyuu diibu yɛla n-ti ti ka ti di." 9Ka ba labsi m-boosi u, ni, "Yɛni ka i boori ni ti kpɛ n-sɛ'asi?" 10Ka Yisa daa labsi n-yɛli ba, "Nyama ya yi kur ti kpeeri timpuuni, doo nin paai ya na - dↄsↄ ŋↄn ziiri koom la: ya dↄla u nyaaŋŋa n-kyaŋŋi n-kpɛ ŋↄn kpeeri yiri seaa ni, 11ka yɛli yiri maa daana, ni, ya Karimba la ya m-boosi u m-baŋŋi dukani ka ŋↄn ni u nyaaŋŋa ya n-kpɛ n-di ba kyuu bundirigu maa? 12Ka u nin wulisi ya dutitaari gyirambisa zugu ban pun sɛ'asi seaa n-zaali. Ya sɛ'asim n-ti ti bɛni." 13Ka ban daa kyaŋŋi maa, di daa niŋi ba hoo ŋↄn pun yɛli ba seem maa, ka ba daa sɛ'asi kyuu maa siri. 14Tↄ; ka kyuu saha ŋↄn daa ti paai na, Yisa ni u nyaandↄliba daa la'am n-zinni. 15Ka u daa yɛli ba, ni, "Nimmoaa ka m pun boori ni mani ni yarima la'am n-di Yakki-n-Gaari Kyuu wa pↄi ka n wahala diibu saha naayi paai. 16N yɛtti ya ni, ni, n ku laa n-di ka yaasa, halli ni Naawunni naam saha, ka kyumaŋni maa ti di." 17Ka u daa zaŋŋi bunnyuura kↄbeaa la m-puusi Naawunni ka yɛli "Ya deaam n-nyu, ka ti taaba! 18Dama n yɛtti ya ni, ni, zuna zaŋŋi n-kyɛnna n ku laa n-nyu tiwala daam wa taabu halli ka Naawunni naam ti kyɛ na." 19Ka u daa zaŋŋi diseebu m-puusi pɛ'abu ka ŋmaai n-zaŋŋi n-tisi ba, ka yɛli, "N ningbina nla. N zaŋŋi a m-pa talima yarima zugu; lala ka ya niŋma ka teaari n yɛla." 20Ka bundira maa diibu nyaaŋŋa ka u daa laa n-zaŋŋi kↄbeaa n-niŋi lala yaasa, ka yɛli, "Nangbanyinni zaalipaalli maa nla; n ziim ŋↄn nin yi na, ka di nin maali lala zaaligu maa n-ti ya." 21Ka laa n-yɛli ba, ni, "Ya nyama! Mani ni dↄsↄ ŋↄn ya n-yi n nyaaŋŋa la n la'amni n-diri kpa wa. 22Man Ninsaala Bii maa nin bakki n-kyaŋŋi kaman din pun lↄ seem, amaa ŋↄn mun yi n nyaaŋŋa n-figsi ma n-ti n dindaandima maa - di daama yɛla tↄ ni!" 23Ka ba daa piili m-boosiri taaba, ni, "Ŋↄni n lee n-nyɛ u?" 24Tↄ; di saha ka Yisa nyaandↄliba maa daa ŋmeeri taaba nangbankpeemni ni ba nya ŋↄni n-gaari u kpeaa ba puuni. 25Ka Yisa yɛli ba, "Ban bu gyeemni Naawunni la saani, ba nadima n su ba yɛla ni kpeeŋŋu. Ba ninvugseeba ban su fukumsi maa n niŋni ba putoo, ka ba boonni ba, ni, 'Suŋŋniba'! 26Amaa yarim saani di pa lala, see ka ya kyɛ ka ŋↄn nyɛ ya zaa kpeema leebi ya biiya, ka ya zuguraana leebi ŋↄn tumni bii tuma n-tiri ya zaa." 27Ka boosi ba, ni, "Ammi, ŋↄn ziya ka ba kpukkri bundira na n-tiri u, ni ŋↄn kpukkri bundira na n-tiri ŋↄn ziya la, ba ŋↄni n lee n-gaari u kpeaa? - Pa ŋↄn ziya maa n gaari? Amaa man bɛ la ya saani kaman ŋↄn kpukkri bundira n-tiri ya. 28Ka yarima mun nyɛ ban pun kpalim m-bɛ n saani, n wahala diibu ni, halli ni zuna. 29Dizugu m Ba Naawunni ŋↄn zaali ma naam seem la, lala ka n gba zaali ya naam. 30Mani ni yarima nin ti la'am n-zinni n naam zii maa ni, n-diri ka nyuura. Di saha ya nin ti zinni naam gbana zugu n-katti Izraɛli za'anↄya pii ni ayi niriba sariya." 31Ni, "Nyin Saimoon, nyama! Sintaani boori ni u zamsi ya hoo ban yeeli kyi n-nya kasuma seem la. 32Amaa m pun susi Naawunni n-ti nyini, ni, i yɛdda di fiilim. Ka i yi ti ŋmaligi n-labi n saani na yaasa, nyin kpamsim i mabiisi wa gba yɛdda." 33Ka u daa labsi n-yɛli u, ni, "N Dugma, m maali siri ni n dↄli i halli nti kpɛ sarika duu ni, halli nti kpi gba!" 34Ka Yisa yɛli u, "Yɛlimaŋni ka n yɛli i wa, nↄroo bu ya n-kum zuna yuŋŋu wa halli ka i ti kyiisi napↄmbuta, ni, i zi ma." 35Di saha ka u daa boosi ba zaa, ni, "Man ŋↄn daa tum ya ka ya bu zi baagyi bee la'abooriga bee namna sahanseaa la, seelli daa pↄsigi ya?" Ka ba daa gyɛrigi n-yɛli u, ni, "Ay." 36Ka u labsi n-yɛli ba, "Tↄ; pampaŋŋↄ ŋↄna, ŋↄn mari baagyi ŋↄn zaŋŋma ka, ka ŋↄn mari la'abooriga gba zaŋŋma ka; halli ŋↄn ka takoobi ŋↄn koosim u kparigu n-da. 37Dama di sↄbi n-dooli, ni, 'Ba zaŋŋi u n-kyɛ ka u la'am m-paasi tumbeeri dima ziiya.', ka lala m-paari ma na. Yɛlimaŋni n yɛla zaa naari ni maa." 38Ka u nyaandↄliba maa yɛli u, "Ti Dugma, nyama, takoobidima ayi nŋↄa!"; ka u yɛli ba, "Tↄ. Di sakkiya!" 39Tↄ; ka u daa yi n-kyaŋŋi Ↄlivii Zoori ziiya hoo u yuŋŋu kam soori ŋↄn daa bɛ seem la, ka u nyaandↄliba maa daa dↄli u. 40Ŋↄn daa ti paai bɛni, u daa yɛli u nyaandↄliba maa, ni, "Ya susim Naawunni ka lala nin kyɛ ka ba ku zamsi ya halli ka ya ti lu." 41Di saha maa ka u tugsi tooni beela - n-sa'asi hoo kugri lↄppu wↄ'alim, 42ka gbaani tiŋŋa n-susi Naawunni n-yɛli, "M Ba, di yi nyɛ la i yuubu ŋↄn bɛ seem, kyɛ ka namsigu kↄbeaa wa gaari ka kyɛ ma: di kyɛ ka n nyu di! - Amaa di pa man ŋↄn boori seem la niŋma, amaa nyin ŋↄn boori seem maa niŋma!" 43Ka malaaka yi arizana ni n-kyɛ u saani na n-kpamsiri u. 44Ka u sufu ŋↄn daa sa'am pam zugu, u daa laa n-gbaai u wunsusigu ni nimmoaa, halli ka u wↄligu ti pusiri n-ŋmanni hoo ziim n-tↄ'ari n-luri tiŋŋa. 45Tↄ, ka ŋↄn daa doaai wunsusigu maa ni, u daa labi u nyaandↄliba maa saani. N-daa paai, ka ba daa gbisiri la ba sufusa'aŋŋu zugu. 46Ka u boosi ba, ni, "Wula ka ya gbisira? Ya doaama n-susi Naawunni ka lala nin kyɛ ka ba ku zamsi ya halli ka ya ti lu." 47Tↄ; ka ŋↄn daa na kur tↄ'asiri sahanseaa maa, niriba pam daa kyɛ u saani na. Ka dↄsↄ ŋↄn yuuri boonni Gyuudasi, sↄ ŋↄn daa nyɛ u nyaandↄliba pii ni ayi maa yinni, daa bɛ ba tooni. Ka u daa paai Yisa saani na ni u ti puusi u suŋŋasuŋŋa, 48ka Yisa boosi u, ni, "Gyuudasi, i nin kyɛ ka i puusigu la figsi ma n-niŋi n dindaandima nuusi ni, bee wula?" 49Ka u nyaaŋŋa dima daa baŋŋi din ya n-niŋi, ka daa yɛli, "Ti Dugma, ti zaŋŋma takoobi n-kyɛ ba, bee?"; 50ka ba yinni daa zaŋŋi u takoobi n-kyɛ kpambaya bisↄ n-fikki u nudirigu tubri m-basi: 51amaa ka Yisa yɛli ba, "Ya di niŋni lala!", ka daa siisi doo maa tubri maa n-tibi u. 52Di saha maa ka Yisa tↄ'asi gyeeŋŋu toondaandima ni Gyeeŋŋu Yiri Pirinsi zuguraandima, ni kpamma maa, bankam zaa yi na ni ba ti gbaai u, m-boosi ba, ni, "N nyɛ la ban zabri ka faari neema maa ninvugsↄ, bee wula? - ka ya mari takoobidima ni dↄya n-yi na? 53Beoo kam n daa bɛ la ya saani Naawunni Gyeeŋŋu Yiri maa ni, ka ya daa bu zaŋŋi ya nuusi n-gbaai ma. Amaa saha wa nyɛ la ya dinni, ni zibsim yiiko gba!" 54Tↄ; ka ba daa gbaai u n-zaŋŋi u n-kyaŋŋi Gyeeŋŋu Toondaana la yiri. Ka Piita daa sↄ'ai n-dↄli Yisa nyaaŋŋa sa. 55Ka ban daa maali bugum dundↄŋŋu sunsukkuni ka la'am n-zi bɛni maa, Piita gba daa zi ba saani. 56Ka pↄ'asarisↄ nya ŋↄn zinni bugum maa ni maa, ka gↄsi u ka yɛli ba, "Doo wa gba daa dↄli la Yisa!" 57Amaa ka Piita kyiisi n-yɛli, "Nyin pↄ'asariga wa, n zi u!" 58Ka di toaai beela ka sↄ gba laa n-nya u ka yɛli u, "I gba nyɛ la niriba wa yinni!" Ka Piita yɛli u, "N zↄa, m pa ba yinni." 59Ka di daa yuui beela, hoo hawa yinni, ka dↄsↄ gba daa ti tↄ'asi nimmoosi n-yɛli, ni, "Yɛlimaŋni doo wa gba daa dↄli u, dama u gba nyɛ la Galilii nira." 60Amaa ka Piita yɛli "N zↄa, m bu mi nyin tↄ'asi sↄ maa yɛla." Ka ŋↄn daa kur bɛ ni n-tↄ'asiri maa, nↄroo kum. 61Ka ti Dugma Yisa ŋmaligi n-gↄsi u, ka Piita daa teaai Yisa ŋↄn daa pun yɛli u seem la, ni, "I nin kyiisi ma napↄmbuta pↄi, ka nↄroo naayi kum." 62Ka Piita zↄ n-yi samanni ka kumni kunkuma. 63Di saha maa ka ninvugseeba ban daa mari Yisa maa daa maanni u ansarisi ka buuri u; 64ka zaŋŋi bunni n-vili u nini ka boosi u, ni, "Nyin anabi wa, bugma m-baŋŋi! Ŋↄni n ŋmɛ i wa?" 65Ka ba daa tↄ'asi yɛttↄ'a pam n-gyɛnni u ka tuuri u. 66Tↄ; ka beoo ŋↄn daa ti neaai, Izraɛli dima kpamma zaa daa la'amiya, halli ba gyeeŋŋu toondaandima ni karimbadima zaa gba, ka zaŋŋi Yisa n-taasi ba la'aŋŋu maa na. 67Ka yɛli u "I yi siri nyɛ la Masiiya ŋↄn ya fa ti m-basi ka leebi naaba la, nyin yɛlim ti!" Amaa ka u labsi n-yɛli, "Halli n yi ti yɛli ya, ya ku niŋi yɛdda. 68M mun yi na boosi ya boosigu, ya ku gyɛrigi ma. 69Amaa pampaŋŋↄ zaŋŋi n-kyɛnna Ninsaala Bii maa ya n-zinni Naawunni Ŋↄn Su Yiiko nudirigu ya'ari." 70Ka ba daa daa boosi u, ni, "Dinŋↄna, Naawunni Bii n nyɛ i?"; ka u yɛli ba, ni, "Tↄ, ya yɛliya!" 71Ka ba yɛli, "Ti bu laa m-boori sɛharadima yaasa, bee bↄa? Ti mammansi pun wum u noori ni yɛttↄ'a!"
Read More