Read God's Word: the Bible

  • What does this tell you about God?
  • What does this tell you about Jesus?
  • What does this tell you about people?
  • If this is true, what difference would it make in your life?
  • Who are five people who you can share your discoveries with?

Luke 6:1-49

1Ka Vuusim dindahinseaa ka Yisa daa dↄli puri ni n-gatta, ka u nyaandↄliba daa piili n-kabri kasana n-ŋmeemni ba nuusi ni n-ŋↄbri kabeelim maa. 2Ka Farisiseeba n daa boosi ba, ni, "Wula ka ya tumni puri tuma wa? Ya galimni zaaligu maa zaŋŋi n-kyaŋŋi Vuusim Dabsiri wa!" 3Ka Yisa daa labsi n-yɛli ba, "Ya na zi n-karim NaaDauda yɛla wa? Ni, ŋↄn ni u taaba n daa bɛ ni ka kↄm daa gbaai ba, 4ka u daa kpɛ Naawunni gyeeŋŋu zii maa n-zaŋŋi boroboro n-ŋↄbi ka laa n-tisi u taaba maa, ka ba gba daa ŋↄbi. Pa boroboro anŋↄ taabu ka ba zaŋŋi n-doontiri la Naawunni tooni? - ka a kyisiri ni, di yi pa la maalimaanniba kↄkↄ ŋↄbri a?" 5Ka Yisa daa laa n-yɛli ba, "Man Ninsaala Bii n su Vuusim Dabsiri fukumsi gba." 6Ka Vuusim dahinseaa yaasa ka Yisa daa laa n-kpɛ la'aŋŋu duu ni n-wulisiri ba; ka dↄsↄ n daa bɛ bɛni ka u nudirigu daa pun kpi ni. 7Ka Farisii dima ni karimbadima maa daa boori sↄseaa ni ba galim u; dizugu ba daa gↄsiri u ni, ni ba nya u nin tibi sↄ Vuusim Dabsiri, bee? 8Amaa Yisa daa mi ba sufu ni teesa ŋↄn bɛ seem, ka u daa yɛli nukpiiŋŋu daana maa, ni, "Doaama n-zaani sunsukkuni!", ka u doaai n-zaani. 9Ka Yisa yɛli ba, "M boosiri ya ni: Vuusim Dabsiri muna, soori bɛ ni ni nira tum tunsuma di dabsiri maa, bee tumbeeri? M-paasi yaasa, u tuligma sↄ nyↄvuri, bee u sa'am ka?" 10Ka u daa gↄsi n-gyiligi ba zaa na, ka yɛli doo maa, "Teaam i nuu maa!", ka ŋↄn daa niŋi lala, u nuu maa daa nya tippu. 11Amaa ba sufu daa yisigi pam ka ba tↄ'asiri ni taaba ba nin niŋi Yisa seem. 12Tↄ. Ka di saha maa ka Yisa daa yi n-kyaŋŋi n-du zoori zugu ni u ti susi Naawunni, ka daa kur kpalim m-bɛ ni yuŋŋu maa zaa n-susiri Naawunni. 13Beoo ŋↄn daa ti neaai, u daa booli u nyaandↄliba zaa ni ba la'am na, ka u daa gaŋŋi ba puuni ninvugpiiya ni bayi, ka daa laa m-booli ba, ni, 'Tumudima' la. 14Ba yuya nŋↄa :- Saimoon (ŋↄn muna ka Yisa daa pa u yupaa ni, 'Piita'), ni u tinzↄ Anduru; Gyeemsi, Gyↄni, Filipi, Baatↄlↄmiyu, 15Matiyu, Tↄmaasi, Alifiisi Gyeemsi, ni Saimoon sↄ (ŋↄna ka ba daa boonni 'Zɛlↄti'), 16ni Gyeemsi Gyuudasi, ni Gyuudasi Isikariyↄti (ŋↄn mun daa ti leebi ŋↄn figsi Yisa n-niŋi u dindaandima nuu ni la). 17Ka ŋↄn ni u tuumudima wa n daa yi zoori maa zugu n-sigi na, ka u nyaandↄliseeba pam daa la'am na, ka daadam daa zoaai m-paasi ba zugu; baseeba ban daa yi Gyuudiiya na, ni Gyɛrusalɛm, ni tinseesi an bɛ teeku duuri ziiya hoo Taaya ni Saidoon. Ba zaa daa kyɛ na ni ba ti wum u yɛttↄ'a maa ka tibi ba dooru balibu kam la. 18Ka arizimbeeri ŋↄn daa mugsi seeba maa zaa daa nya tippu, 19ka niriba maa zaa daa kpaŋŋi ba mansi ni ba paai Yisa saani n-siisi u, dama yiiko n daa yiiri u ni na n-tibri ba zaa. 20Ka u daa ŋmaligi n-gↄsi u nyaandↄliba maa ka yɛli :- "Zugsuŋŋu bɛ ni n-ti yaseeba ban nyɛ faradima, dama Naawunni naam nyɛ la ya dinni. 21Zugsuŋŋu bɛ ni n-ti yaseeba kↄm ŋↄn mari pampaŋŋↄa, dama ya nin ti di n-tigi. Zugsuŋŋu bɛ ni n-ti yaseeba ban kumni pampaŋŋↄa, dama ya nin ti laara. 22Zugsuŋŋu bɛ ni n-ti ya, sahanseaa niriba yi yaai ya, ka kari ya m-basi, ka tuuri ya ka za'asiri ya yuya, ni, a nyɛ la yubeeri, ka ba niŋi lala man Ninsaala Bii zugu. 23Di nin wulisi, ni, ya laara zoaaya pam arizana ni; ka dizugu ya kyɛ ka ya sufu pɛligi dindaari maa, ka ya waam sufumaasim waa. Ya bu nya? - lala ka ba badima n daa niŋi anabidima la." 24Ka laa n-yɛli, ni, "Amaa :- Zugbeoo bɛ ni n-ti yaseeba ban nyɛ bundaandima, dama ya pun deaai ya nya'asim la. 25Zugbeoo bɛ ni n-ti yaseeba ban diri ya yuubu pampaŋŋↄa, dama kↄm nin ti gbaai ya. Zugbeoo bɛ ni n-ti yaseeba ban laari pampaŋŋↄa, dama ya nin ti kaasiri ka kumna. 26Zugbeoo bɛ ni n-ti ya, sahanseaa niriba zaasa yi tiri ya yusuma; ba badima daa pun niŋi lala n-ti ziri anabidima la - Bee, m ma'ai ni?" 27Ni, "Amaa n yɛtti ya ban wumni n yɛligu maa, ni: Ya wura ya dindaandima; ya tumma din veela n-tiri ban namsiri ya. 28Ya susim bunsuma n-niŋi ban yɛtti ya zulima, ka laa n-susi Naawunni n-tiri ban tuuri ya gba. 29Sↄ yi lↄbi i tampɛkka, nyin ŋmaligma kanla gba m-paasi u. Sↄ mun yi fa i bunyeerigu ka boori i kyinkyinni m-paasi, nyin di mↄŋŋi u. 30Ŋↄnkam susi i bunseelli, nyin zaŋŋma n-ti u, ka sↄ mun yi kpikki i neema, nyin di laa m-boosi u a yɛla. 31Dinŋↄna ya yi boori ni niriba niŋi seelli n-ti ya, ya niŋma lala n-ti ba gba." 32Ka u daa laa n-yɛli ba, "Ya yi wuri seeba ban wuri ya, ba nin pɛ'ai ya di zugu? Ay! Halli ala'akyi dima gba niŋni lala. 33Ka ya yi niŋni din veela n-tiri ban niŋi ya suŋŋa maa, ba nin pɛ'ai ya di zugu? Ay! Halli ala'akyi dima gba niŋni lala. 34Ya yi mari ya buna m-pɛŋŋni n-tiri ninvugseeba yan yɛnni, ni, ba siri nin yↄ n-labsi n-ti ya, ba nin pɛ'ai ya di zugu? Ay! Halli ala'akyi dima gba pɛŋŋni n-tiri ba ala'akyi daantaaba ni ba nin ti labsi n-ti ba bummunni yaasa. 35Amaa see ka ya wuri ya dindaandima ka tumni tunsuma ka pɛŋŋni ya buna n-tiri niriba kam, ka bu teesiri, ni, ya ti laa n-deaai a yaasa. Din saha maa ka ya laara nin zoaai pam, ka ya nin leebi Naawunni Ŋↄn Gaari Zaa la biisi. Pa ŋↄn Naawunni n kur niŋni nirilim n-ti halli ban bu puusiri u, ni tumbeeri dima maa, gba? 36Dinzugu ya zↄm taaba namboo, hoo ya Ba Naawunni ŋↄn zↄri namboo seem la." 37Yisa daa laa n-yɛli ba, "Ya di teesiri taaba yɛla, ka Naawunni ku ti teesi ya gba yɛlibeeri; yan di zaŋŋni taaba taalli, ka Naawunni ku ti zaŋŋi ya gba taalli. Ya kyɛri ya taaba taalli m-pɛŋŋi ba, Ka Naawunni nin ti kyɛ ya taalli m-pɛŋŋi ya gba. 38Ya zaŋŋma piini n-ti niriba, ka Naawunni ti ti ya gba, ka yan ti ya deaai seelli maa nin ti paali ya nuusi halli nti yaamna; dama yan ma'asiri n-tiri ya taaba seem la, lala ka Naawunni nin ti ma'asi n-ti ya gba." 39Ka u daa laa n-nyɛsi ba nyɛsiri wa, ni: "Zooma nin toaai n-dari u zoontaraana, bee? Ba bayi maa zaa ku lu bↄ'ari ni? 40Karimbiiya bu gatti u karimba, amaa karimbii ŋↄn nya wulisigu suŋŋa, u bamsim ni u karimba bamsim nin ti sa'ai taaba." 41U daa laa m-boosi ba, ni, "Ni wula ka i nya muŋŋa i mabii nimbiri ni, ka zaantↄliga deen sa i maŋtoori dinni ni ka i bu nya ka? 42Wula ka i nin toaai n-yɛli i mabiiya, ni, u kyɛ ka i yiisi munseaa kan bɛ u nimbiri ni, ka deen bu nyara zaantↄliseaa kan bɛ i maŋtoori dinni ni? Nyin birikↄnsi daana wa! Daŋŋma n-voaai i nimbiri ni zaantↄliga maa m-basi ka yi nyari suŋŋa pↄi, ka naayi yiisi munseaa kan bɛ i mabii nimbiri ni!" 43Yisa daa naa n-yɛli ba, "Tisuŋŋu bu wanni walibeeri, ka tibeoo mun bu wanni walisuma. 44Ba gↄsiri tikam zaa maŋtoori wala maa nti baŋŋi bumbↄ tii n nyɛ ka. Dama nira zi n-tↄsi kinkama goaa zugu, ka sↄ mun zi n-tↄsi sisibi purinkpaŋŋu zugu. 45Bunsuma yi bɛ ninvugsuŋŋu sufu ni m-paali ka, u nin yiisiri bunsuma u sufu maa ni na; ka ninvugbeoo ŋↄn mun sufu paali ni bumbeeri yiisiri la bumbeeri na, dama dinkam bɛ ninsaala sufu ni m-paali ka, dina ka u yiisiri u noori ni na." 46Ka Yisa daa laa m-boosi ba, ni, "Wula ka ya boonni ma, ni, 'N Daana, N Daana' ka lee m-bu tumni tunseesi man yɛtti ya, ni, ya tumma maa? 47Ŋↄnkam zaa kyɛ n saani na nti wum n yɛligu, ka dↄli di, n nin wulisi ya lala nira ŋↄn ŋmani sↄa: 48u ŋmani la hoo tammeerisↄ ŋↄn daa gbi tiŋŋa n-nyeebi u yiri n-tↄm tampii zugu; ka koom daa ti kpɛ n-gyiligi yiri maa ka bu nyaŋŋi n-dam ka, dama ka daa mɛ suŋŋasuŋŋa. 49Amaa ŋↄnkam mun wumni n yɛligu maa ka bu dↄli di, di nira ŋmani la hoo tammeerisↄ ŋↄn daa bu gbi tiŋŋa n-nyeebi, amaa u kur mɛ n-tↄm la tambisigu zugu, ka koom daa ti kpɛ n-gyiligi yiri maa, ka ka daa di lu zaa, ka ka luubu maa daa bɛ pam!"
Read More